Do đó, việc xây dựng ngân hàng Thanh âm Việt Nam với trọng tâm là chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống được kỳ vọng mở ra hướng lưu giữ, phát huy giá trị của thanh âm, đồng thời tạo thêm nguồn lực phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Là người làm âm nhạc cho các sự kiện tại Việt Nam, công việc hằng ngày của nhà sản xuất âm nhạc Hoàng Anh là tìm kiếm, sáng tạo những thanh âm đặc trưng để kể câu chuyện bằng âm nhạc. Tuy nhiên, khi cần những đoạn nhạc mang âm hưởng dân gian và bảo đảm “sạch” về bản quyền, lựa chọn quen thuộc của anh lại là tìm đến các thư viện âm nhạc quốc tế, nơi những sản phẩm được rao bán bằng ngoại tệ.
“Có những sự kiện yêu cầu thời gian thực hiện quá gấp hoặc ngân sách khách hàng đưa ra không đủ cho phần hòa âm, phối khí mới nên tôi buộc phải mua những bản nhạc đã được sản xuất sẵn.
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng tìm được bản nhạc như mong muốn bởi các nhà sản xuất âm nhạc và đơn vị rao bán chủ yếu là người nước ngoài, rất ít nhà sản xuất Việt Nam. Cùng với đó, chi phí phải bỏ ra không hề rẻ”, nhà sản xuất âm nhạc Hoàng Anh cho biết.
Ngay cả khi muốn tìm kiếm những thanh âm độc đáo hơn, chẳng hạn tiếng gõ chén tinh tế trong âm nhạc cung đình Huế, anh Hoàng Anh cũng phải tự lấy chén trong nhà để thu âm, sau đó dành nhiều thời gian mày mò, xử lý thủ công nhằm tạo ra âm thanh đúng ý.

Thực tế này đặt ra vấn đề về nguy cơ lãng phí chủ quyền tài nguyên số văn hóa, khi các nhà sản xuất trong nước phải “mua lại chính mình” trên sân nhà. Theo ông Hoàng Long Huy, Trưởng phòng Phát triển công nghiệp văn hóa, Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL), hiện nay, công nghiệp văn hóa Việt Nam có 10 ngành.
Trong đó, một số ngành như điện ảnh, quảng cáo… sử dụng nhiều thanh âm Việt Nam. Việc các nhà sản xuất phải sử dụng ngoại tệ để mua những thanh âm mang bản sắc Việt là thực trạng đáng báo động.
“Nguyên nhân của vấn đề này đến từ việc nhiều người làm sáng tạo chưa khai thác hết giá trị và thu được nguồn lợi từ chính sản phẩm sáng tạo của mình. Doanh nghiệp hiện nay cũng phụ thuộc nhiều vào nguồn cung cấp bên ngoài là các nền tảng số. Cùng với đó, nhiều giá trị văn hóa chưa được chuyên hóa thành tài sản trí tuệ có thể giao dịch trên thị trường”, ông Hoàng Long Huy nhận định.
Để giải quyết vấn đề này, Bộ VHTTDL đã chỉ đạo xây dựng ngân hàng Thanh âm Việt Nam, với hạt nhân là chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống.
Ông Nguyễn Anh Vũ, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường (Bộ VHTTDL), Trưởng BTC chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống 2026 khẳng định, mục tiêu lớn nhất của chương trình là cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước: người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể sáng tạo, góp phần tạo nên những giá trị văn hóa mới cho dân tộc.

Theo ông Nguyễn Anh Vũ, thanh âm hiện diện trong nhiều loại hình nghệ thuật cũng như các hoạt động sinh hoạt thường ngày. Giá trị của những thanh âm này còn nằm ở sự gắn bó với đời sống tinh thần của mỗi người. Có những âm thanh đã trở thành ký ức, in sâu trong tâm thức và được nhiều người mong muốn nghe lại.
Tuy nhiên, không phải lúc nào họ cũng có cơ hội nghe lại những thanh âm ấy. Vì vậy, việc số hóa, xây dựng ngân hàng thanh âm sẽ góp phần lưu giữ những âm thanh này như một dạng “di sản” văn hóa, đồng thời tạo cơ sở để sáng tạo thêm những giá trị văn hóa mới trong đời sống đương đại.
Chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống được triển khai với cấu trúc gồm 3 phần, đồng bộ trên nền tảng số: Đố vui Thanh âm Việt Nam, Cảm nhận Thanh âm Việt Nam và Sáng tạo Thanh âm Việt Nam. Ông Nguyễn Anh Vũ cho hay, cấu phần đầu tiên được thiết kế nhằm trang bị cho người tham gia những kiến thức âm nhạc cơ bản nhất.

Từ nền tảng kiến thức cơ bản, người tham gia có thể tiếp tục cảm nhận về một bài hát, hay những thanh âm trong cuộc sống. Trên cơ sở kiến thức và cảm nhận đó, hoạt động sáng tạo được thực hiện. BTC không giới hạn sản phẩm dự thi ở một bài hát hoàn chỉnh, mà có thể chỉ là khoảnh khắc của một tiếng động, một đoạn ngắn của khúc ca hay làn điệu… Tất cả đều có thể trở thành dữ liệu đóng góp vào ngân hàng Thanh âm Việt Nam.
Ông Nguyễn Anh Vũ cho biết thêm, chương trình Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống đang nhận được sự hưởng ứng của đông đảo người dân. Tính đến giữa tháng 11, nền tảng thanham.vn ghi nhận 150.000 người dùng; 1,5 triệu lượt nghe trực tuyến. Đáng chú ý, phần Đố vui thu hút gần 1 triệu lượt tham gia; phần Cảm nhận có hơn 4.000 video và phần Sáng tạo nhận được trên 2.000 tác phẩm.
Trong đó, cuộc thi Sáng tạo Thanh âm Việt Nam nhận được sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng nhờ việc phân chia rõ ràng thành hai nhóm dự thi: nhóm không sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và nhóm có sử dụng AI. Cách thức này tạo điều kiện để mọi người, không phân biệt độ tuổi hay ngành nghề, đều có thể tham gia và gửi sản phẩm dự thi.
Điều bất ngờ đối với BTC là mức độ lan tỏa rộng khắp về vùng miền và độ tuổi tham gia. Nhiều học sinh, trong đó có những em mới 11 tuổi, cũng tích cực hưởng ứng chương trình.

Các sản phẩm dự thi có sự đa dạng về vùng miền, thể hiện qua những thanh âm từ tiếng sáo, đàn tranh, đàn tính… Đặc biệt, việc kết hợp các yếu tố truyền thống với công nghệ và chất liệu hiện đại đã tạo nên những trải nghiệm mới mẻ, mang đến nhiều bất ngờ cho người nghe. Mỗi thanh âm đều gợi mở những ký ức và cảm xúc khác nhau.
Đối với các tác phẩm hoàn chỉnh, ông Nguyễn Anh Vũ cho biết số lượng sản phẩm gửi về khá lớn, đến từ cả những nghệ sĩ, người làm sáng tạo chuyên nghiệp và những người mới bắt đầu sáng tác âm nhạc. BTC kỳ vọng thời gian tới sẽ tiếp tục nhận được nhiều tác phẩm hoàn chỉnh có chất lượng, tạo dấu ấn.
Các thanh âm và tác phẩm hoàn chỉnh sau khi được tập hợp có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp văn hóa như nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, phần mềm, trò chơi giải trí… Qua đó, góp phần tạo ra nguồn lợi kinh tế từ tài nguyên văn hóa.
Liên quan đến việc ứng dụng AI trong cuộc thi, BTC yêu cầu các tác giả công khai, minh bạch việc sử dụng công nghệ này khi gửi tác phẩm dự thi, đề cao tinh thần tự giác và tính trung thực.
Cùng với đó, BTC sẽ triển khai các giải pháp gắn mã định danh nhằm bảo đảm quyền lợi kinh tế cho tác giả, người sáng tạo khi sản phẩm được đưa vào ngân hàng Thanh âm Việt Nam. Trong quá trình khai thác, BTC sẽ đóng vai trò cầu nối, giới thiệu sản phẩm đến các đối tượng có nhu cầu sử dụng.
Ở chiều ngược lại, các đối tác có nhu cầu cũng có thể chủ động kết nối để tìm kiếm sản phẩm phù hợp. Mọi hoạt động đều được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan.
Theo ông Hoàng Long Huy, hiện Bộ VHTTDL đang trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Trong đó, nhằm tạo công cụ hỗ trợ hoạt động sáng tạo cho toàn dân, Bộ dự kiến xây dựng phần mềm hỗ trợ sáng tạo miễn phí, thay vì để người dùng phải mua các phần mềm có bản quyền với chi phí cao.
Tuy nhiên, ông Hoàng Long Huy lưu ý, Nhà nước chỉ hỗ trợ phần mềm cơ bản cùng cơ sở dữ liệu ban đầu. Doanh nghiệp và người dân có thể tiếp tục khai thác, sử dụng phù hợp với nhu cầu sáng tạo để tạo ra những sản phẩm của mình.
“Sau khi sản phẩm được hoàn thiện và đưa lên ngân hàng Thanh âm Việt Nam để khai thác, mọi cá nhân, tổ chức có nhu cầu sử dụng đều phải được tác giả, chủ sở hữu đồng ý; đồng thời phải trả nhuận bút, thù lao theo quy định của pháp luật. Do đó, các tác giả có thể yên tâm khi đưa đứa con tinh thần của mình lên ngân hàng Thanh âm Việt Nam”, ông Hoàng Long Huy khẳng định.
Những câu chuyện về Thanh âm Việt Nam sẽ tiếp tục được các khách mời chia sẻ trong chương trình Không gian văn hóa nghệ thuật, phát sóng lúc 17h30 ngày 22.111 trên kênh VTV3.

