Một suất cơm 40.000 đồng, tăng tổng cộng 7.000 đồng qua hai lần điều chỉnh từ đầu năm, là câu chuyện ông Trần Thanh Văn, ở phường Bình Thạnh, TP.HCM, phản ánh ngày 20.11. Khi tăng giá, quán viện dẫn xăng dầu đắt lên. Đến lúc nhiên liệu giảm, số tiền ông phải trả cho bữa ăn vẫn như cũ.

Ở phía người bán, bà Hồng Vân, chủ một quán nước tại TP.HCM, cho biết nguyên liệu nhập vào chưa hạ giá. Người bán hàng cuối cùng cũng phải chờ nhà cung cấp điều chỉnh, trong khi tiền thuê mặt bằng, nhân công và các khoản chi khác vẫn phải thanh toán.

Hàng quán kinh doanh đồ ăn
Hàng quán kinh doanh đồ ăn trong ghi nhận về giá bữa ăn tại TP.HCM. Ảnh: Q.Định/Tuổi Trẻ

Giá nhiên liệu giảm, mức giảm không giống nhau

Từ kỳ điều hành ngày 1.11 đến ngày 19.11, xăng E5 RON 92 giảm tổng cộng 7.450 đồng/lít, xăng E10 RON 95-III giảm 6.630 đồng/lít. Sau điều chỉnh lúc 15h ngày 19.11, giá hai loại xăng lần lượt là 18.570 đồng và 19.100 đồng/lít. Dầu diesel giảm tổng cộng 3.900 đồng/lít qua các kỳ điều hành trong khoảng thời gian này, còn 26.340 đồng/lít.

Những con số ấy cho thấy chi phí nhiên liệu đã bớt sức ép, nhưng không thể lấy mức giảm của một lít xăng để áp thẳng vào một suất cơm. Giá bữa ăn còn bao gồm thực phẩm, vận chuyển, mặt bằng, lao động; mỗi khoản có nhịp biến động riêng. Một quán chưa giảm giá chưa đủ để kết luận quán đang hưởng lợi bất hợp lý.

Tuy nhiên, người mua có lý do để đòi hỏi một lời giải thích nhất quán. Nếu trước đây xăng tăng được đưa ra như căn cứ trực tiếp để tăng giá, thì khi xăng giảm, người bán cần nói rõ phần chi phí nào đã giảm, phần nào chưa. Không thể cứ lúc tăng thì kể một khoản, lúc giảm lại kể thêm nhiều khoản khác mà người mua chưa từng được biết.

Sự minh bạch phải bắt đầu từ từng khâu

Trong khâu vận tải, doanh nghiệp có cách lý giải khác nhau: bên thuê vận chuyển phản ánh giá cước điều chỉnh chậm, phía nhà vận tải cho rằng hợp đồng dài hạn và chi phí ngoài nhiên liệu khiến việc giảm cước không thể thực hiện tức thì.

Mâu thuẫn này cần được giải quyết bằng cơ cấu giá và điều khoản điều chỉnh cụ thể. Khi hợp đồng xác định rõ nhiên liệu chiếm bao nhiêu trong chi phí, biến động đến mức nào thì tính lại cước, việc chia sẻ khó khăn sẽ có căn cứ thay vì phụ thuộc vào bên nào có tiếng nói mạnh hơn.

Với hàng quán, sự sòng phẳng còn nằm ở khẩu phần, chất lượng và thông tin giá bán. Giữ nguyên giá nhưng giảm đồ ăn là một cách tăng giá mà khách hàng vẫn nhận ra. Ngược lại, một mức điều chỉnh nhỏ, được giải thích rõ ràng, có thể giữ được thiện cảm lâu hơn nhiều lời quảng cáo.

Người ăn một suất cơm mỗi ngày không đòi hỏi quán phải tính lại giá sau từng kỳ điều hành xăng dầu. Họ chỉ muốn sự chia sẻ có cả hai chiều.