Sự ghi nhận của Hội Di sản Văn hóa Việt Nam là dấu mốc đáng nhớ trên hành trình theo đuổi dân ca Ví, Giặm của hai nghệ sĩ quê Nghệ An. Với Hà Quỳnh Như, Bằng khen là động lực để cô tiếp tục sáng tạo trên nền tảng dân ca gắn bó từ thuở nhỏ.

Hà Quỳnh Như biểu diễn tại Lễ kỷ niệm Ngày Di sản Văn hoá Việt Nam
Hà Quỳnh Như biểu diễn tại Lễ kỷ niệm Ngày Di sản Văn hoá Việt Nam

Còn với Lê Thanh Phong, Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa ghi nhận quá trình tổ chức các hoạt động thực hành, truyền dạy và đưa Ví, Giặm đến với công chúng tại Hà Nội.

Hà Quỳnh Như giữ tình yêu Ví, Giặm từ tuổi thơ

Hà Quỳnh Như sinh năm 2004 tại Yên Thành, Nghệ An. Năm 5 tuổi, cô đã có thể hát Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh. Tình yêu dân ca đến với Quỳnh Như từ những năm tháng tuổi thơ và dần trở thành một phần trong con đường nghệ thuật.

Năm 2018, Hà Quỳnh Như giành ngôi Quán quân Giọng hát Việt nhí. Sau cuộc thi, cô tiếp tục theo đuổi dân ca Nghệ Tĩnh, đồng thời thử sức với những cách thể hiện mới. Năm 2023, cô biểu diễn cùng NSND Hồng Lựu tại chương trình khai mạc Festival Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh. Một năm sau, cô tham gia cầu truyền hình Nghệ An - Hà Tĩnh Đôi bờ Ví, Giặm, nhân kỷ niệm 10 năm dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được UNESCO ghi danh.

Tháng 3.2025, Hà Quỳnh Như phát hành MV Điệu Ví Giặm là em, khai thác chất liệu dân ca. Tháng 7 cùng năm, cô tham gia biểu diễn trong chương trình Bản trường ca hữu nghị Việt - Nga tại Nga.

Hà Quỳnh Như nhận Bằng khen của Hội Di sản Văn hoá Việt Nam
Hà Quỳnh Như nhận Bằng khen của Hội Di sản Văn hoá Việt Nam

Đến tháng 11, cô ra mắt EP đầu tay Gấy Nghệ gồm 4 ca khúc, kết hợp Ví, Giặm với một số chất liệu âm nhạc hiện đại. Qua các sản phẩm và hoạt động biểu diễn, nữ ca sĩ nỗ lực đưa dân ca xứ Nghệ đến với nhiều đối tượng khán giả, trong đó có công chúng quốc tế.

Khi nhận Bằng khen của Hội Di sản Văn hóa Việt Nam, Hà Quỳnh Như cho biết cô vui và xúc động vì những nỗ lực dành cho âm nhạc truyền thống được ghi nhận. Đây cũng là động lực để cô tiếp tục học hỏi, làm nghề nghiêm túc và tạo ra những sản phẩm xứng đáng với giá trị văn hóa mình theo đuổi.

Quỳnh Như xem Ví, Giặm là một phần trong con người mình. Dù muốn thử sức với nhiều thể loại âm nhạc, cô vẫn coi dân ca xứ Nghệ là gốc rễ. Theo nữ ca sĩ, làm mới dân ca không có nghĩa là đánh mất cái hồn của làn điệu truyền thống. Người nghệ sĩ cần hiểu và trân trọng giá trị gốc trước khi sáng tạo. Cô mong các sản phẩm của mình khơi gợi sự tò mò ở khán giả trẻ, giúp họ muốn lắng nghe và tìm hiểu nhiều hơn về Ví, Giặm.

Lê Thanh Phong nhận Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa
Lê Thanh Phong nhận Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa

Lê Thanh Phong đưa di sản gần hơn với người trẻ

Lê Thanh Phong dành nhiều tâm huyết cho việc tạo dựng không gian thực hành và truyền dạy dân ca. Năm 2011, khi mới 19 tuổi, đang là sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, anh thành lập CLB Dân ca Ví, Giặm tại trường. Từ mô hình ban đầu, hoạt động phát triển thành Đoàn Nghệ thuật UNESCO Dân ca xứ Nghệ tại Hà Nội.

Theo Lê Thanh Phong, đưa một loại hình dân ca vốn được nhiều người cho là kén người nghe, khó hát đến với sinh viên là thử thách không nhỏ. Anh nhận thấy chỉ tổ chức học hát, dạy hát chưa đủ để người trẻ hiểu và yêu Ví, Giặm. Vì vậy, anh tìm cách đưa các thành viên đến gần hơn với không gian văn hóa đã nuôi dưỡng loại hình nghệ thuật này.

Hà Quỳnh Như và Lê Thanh Phong được vinh danh vì những đóng góp cho Dân ca Ví, Giặm
Hà Quỳnh Như và Lê Thanh Phong được vinh danh vì những đóng góp cho Dân ca Ví, Giặm

CLB tổ chức các buổi thực hành, tái hiện canh hát phường vải và những cuộc hát Ví, Giặm cổ. Một số hoạt động diễn ra tại đền Xuân Tảo, bên Hồ Tây, nơi các thành viên trực tiếp hát, giao lưu và trải nghiệm không gian văn hóa gắn với dân ca xứ Nghệ. Qua đó, sinh viên được học làn điệu, hiểu thêm về bối cảnh sinh hoạt, phong tục và đời sống văn hóa Nghệ Tĩnh.

Bên cạnh hoạt động thực hành, Lê Thanh Phong nghiên cứu, thử nghiệm hướng Tân cổ Ví, Giặm, kết hợp các làn điệu truyền thống, trong đó có điệu Tứ Hoa, với những ca khúc mang âm hưởng dân ca xứ Nghệ. Anh cũng giảng dạy tại một số trường đại học ở Hà Nội, đưa kiến thức về bảo tồn, phát huy di sản vào hoạt động đào tạo, tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận dân ca qua học tập và thực hành.

Năm 2017, Lê Thanh Phong đạt Giải Diễn viên xuất sắc tại Festival Âm nhạc Dân gian thế giới ở Uzbekistan. Năm 2024, anh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng Bằng khen vì những đóng góp trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh giai đoạn 2019 - 2024. Anh cũng tham gia nhiều chương trình biểu diễn, giao lưu văn hóa trong nước và quốc tế.

Chia sẻ về Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa, Lê Thanh Phong cho biết đây là dấu mốc đặc biệt sau nhiều năm gắn bó với hoạt động nghiên cứu, thực hành, bảo tồn và phát huy Ví, Giặm tại Hà Nội. Anh xem sự ghi nhận này là động lực để tiếp tục theo đuổi công việc đã chọn, chứ không phải đích đến.

Theo nghệ sĩ, khó khăn đôi khi không nằm ở những rào cản bên ngoài mà ở chính người làm nghề. Điều quan trọng là giữ niềm tin, sự kiên trì và tinh thần học hỏi. Anh không đồng tình với quan niệm dân ca chỉ dành cho người lớn tuổi hoặc thuộc về quá khứ. Những làn điệu truyền thống vẫn có thể đồng hành với đời sống hôm nay nếu người làm nghệ thuật tìm được cách thể hiện phù hợp mà vẫn giữ cốt cách, bản sắc vốn có.

Sự ăn ý trong cách tiếp nối dân ca xứ Nghệ

Bên cạnh những hoạt động riêng, Lê Thanh Phong và Hà Quỳnh Như còn đồng hành trong biểu diễn và phát triển các sản phẩm mang âm hưởng dân ca Ví, Giặm. Nếu Thanh Phong dành nhiều tâm huyết nghiên cứu, sưu tầm, sáng tạo chất liệu và tìm hướng thể hiện mới, Hà Quỳnh Như là người chuyển tải những sáng tạo ấy bằng giọng hát và cách biểu diễn của mình.

Những hoạt cảnh đối ca Ví, Giặm cổ, các câu hát giao duyên và thử nghiệm với dòng Tân cổ Ví, Giặm là một phần trong cách hai nghệ sĩ cùng tiếp cận di sản
Những hoạt cảnh đối ca Ví, Giặm cổ, các câu hát giao duyên và thử nghiệm với dòng Tân cổ Ví, Giặm là một phần trong cách hai nghệ sĩ cùng tiếp cận di sản

Sự kết hợp giữa một người tìm tòi chất liệu và một người thể hiện tác phẩm tạo nên sự bổ trợ trong hoạt động nghệ thuật của cả hai. Những hoạt cảnh đối ca Ví, Giặm cổ, các câu hát giao duyên và thử nghiệm với dòng Tân cổ Ví, Giặm là một phần trong cách hai nghệ sĩ cùng tiếp cận di sản.

Họ hướng tới việc giữ lại làn điệu, tinh thần dân ca, đồng thời tìm thêm cách thể hiện phù hợp với người nghe hôm nay.

Từ các chương trình biểu diễn trong nước đến hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế, hai nghệ sĩ có thêm cơ hội giới thiệu dân ca xứ Nghệ tới nhiều khán giả. Sự đồng điệu trong tình yêu di sản và ăn ý trên sân khấu cũng là điểm tựa để họ tiếp tục phối hợp trong những dự án nghệ thuật tiếp theo.

Với Hà Quỳnh Như và Lê Thanh Phong, gìn giữ Ví, Giặm không chỉ là biểu diễn những làn điệu đã có mà còn là quá trình tìm hiểu, thực hành và sáng tạo trên nền tảng truyền thống, để những câu hát quê hương tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.