
Cũng trong những ngày qua, trước việc mạng xã hội lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng về các trường hợp nhiễm HIV, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế đã yêu cầu các địa phương rà soát công tác bảo mật thông tin, phối hợp xử lý hành vi đưa tin sai sự thật và xâm phạm quyền riêng tư của người bệnh. Một bên là hình ảnh gia đình được chia sẻ có khi vì thấy vui; một bên là thông tin sức khỏe bị suy diễn, phát tán. Mức độ và động cơ khác nhau, nhưng cả hai cùng đặt ra câu hỏi về cách chúng ta đối xử với đời sống riêng của người khác.
Trong ngôi nhà của mình, người ta có thể khóc, có thể vụng về, có thể để lộ những khoảnh khắc chẳng muốn người ngoài nhìn thấy. Một đứa trẻ giận dỗi, một người già cần con cháu chăm sóc, một đôi vợ chồng đang làm lành… Với người đăng tải, đó có thể là câu chuyện dễ thương. Nhưng với người xuất hiện trong đoạn hình, liệu đó có phải là điều họ muốn đem kể với thiên hạ?
Đáng nói, nhiều khi người bị đưa lên mạng lại là người ở gần ta nhất. Ta tưởng sự thân thiết cho mình quyền quyết định thay họ; tưởng một khoảnh khắc diễn ra trong nhà mình thì cũng thuộc quyền chia sẻ của mình. Nhưng tình thân không xóa đi quyền được giữ kín. Một đứa trẻ có thể chưa biết phản đối hôm nay, rồi sẽ lớn lên và phải đối diện với những hình ảnh người khác đã lưu giữ về mình. Khi ấy, lời giải thích “ngày xưa bố mẹ thấy đáng yêu” liệu có đủ để trả lại cho con quyền lựa chọn?
Với thông tin sức khỏe, hậu quả của sự tò mò càng có thể nặng nề hơn. Một danh tính bị gắn với lời đồn chưa kiểm chứng có thể khiến một con người và gia đình họ chịu sức ép, sự nghi ngại, thậm chí kỳ thị. Cần nhớ rằng người nhiễm HIV có quyền được tôn trọng và bảo mật thông tin theo quy định; họ cần được tiếp cận tư vấn, điều trị và sự hỗ trợ, thay vì trở thành đối tượng để bàn tán. Sợ hãi được nuôi bằng tin đồn có thể đẩy những người cần giúp đỡ ra xa sự giúp đỡ.
Có người chia sẻ một thông tin vì lo cho cộng đồng. Có người đăng một đoạn hình vì yêu thương. Nhưng ý định tốt không tự động làm cho mọi cách làm trở nên đúng đắn. Cảnh báo một nguy cơ cần dựa trên thông tin được kiểm chứng, từ nguồn có thẩm quyền; quan tâm đến người thân cần bắt đầu bằng việc tôn trọng mong muốn và phẩm giá của họ. Trước khi chia sẻ, hãy tự hỏi: Người trong cuộc có đồng ý không? Việc công khai có thực sự cần thiết không? Và nếu hình ảnh ấy là của mình, ta sẽ cảm thấy thế nào?
Trách nhiệm ấy cũng không thể đặt hết lên vai từng người dùng mạng. Cơ sở y tế phải bảo vệ chặt chẽ hồ sơ người bệnh; cơ quan chức năng cần cung cấp thông tin kịp thời, xử lý hành vi vi phạm; các nền tảng phải có cơ chế tiếp nhận phản ánh, gỡ bỏ nội dung xâm phạm theo quy định. Báo chí có trách nhiệm xác minh, thông tin đúng bản chất sự việc và gìn giữ danh dự, đời tư của những người liên quan.
Công nghệ giúp con người nhìn thấy nhau dễ dàng hơn. Nhưng nhìn thấy không đồng nghĩa với được quyền phơi bày. Giữa một không gian mà chỉ một lần chạm có thể đưa câu chuyện của ai đó đi rất xa, sự tử tế đôi khi bắt đầu từ việc dừng ngón tay lại, giữ cho người khác một khoảng riêng và giữ cho chính mình giới hạn của lòng tôn trọng.