Từ những khu định cư tiền sử có quy hoạch không gian phức tạp đến các dấu tích thể hiện quyền lực hoàng gia trong những nhà nước cổ đại, bốn phát hiện khảo cổ mới đang mở ra những góc nhìn sâu hơn về lịch sử phát triển của khu vực sông Dương Tử.
Theo thông tin được Cục Di sản Văn hóa Quốc gia Trung Quốc (NCHA) cung cấp, bốn phát hiện được công bố tại hội nghị do cơ quan này tổ chức ở Bắc Kinh, liên quan đến các di chỉ Laohudun ở tỉnh Hồ Bắc, Taohuahe ở tỉnh Tứ Xuyên, Fanshan thuộc quần thể di tích Lương Chử ở tỉnh Chiết Giang và Lingtoushang thuộc quần thể di tích Qiaomailing ở tỉnh Giang Tây.
Là con sông dài thứ ba thế giới và dài nhất Trung Quốc, sông Dương Tử từ lâu được xem là một trong những cái nôi quan trọng của nền văn minh Trung Hoa. Những phát hiện mới không chỉ bổ sung tư liệu về các cộng đồng cư dân cổ đại mà còn cho thấy những con đường khác nhau mà các nền văn minh sơ khai đã hình thành và phát triển dọc dòng sông này.

Dấu tích giao lưu văn hóa và hoạt động khai thác đồng cổ
Quần thể di tích Qiaomailing gồm nhiều địa điểm cư trú có niên đại trước thời Tần (trước năm 221 trước Công nguyên). Trong đó, Lingtoushang là một trong những khu định cư trên cao có quy mô lớn nhất, với diện tích khoảng 60.000m².
Theo ông Rao Huasong, nhà nghiên cứu cộng tác tại Viện Di tích Văn hóa và Khảo cổ học tỉnh Giang Tây, di chỉ Lingtoushang cung cấp bằng chứng mới về sự giao lưu văn hóa giữa vùng Trung Nguyên và khu vực trung lưu sông Dương Tử.
Nằm tại vùng chuyển tiếp giữa trung và hạ lưu sông Dương Tử, khu định cư này có niên đại từ cuối thời kỳ đồ đá mới đến đầu triều đại nhà Thương (khoảng 1600-1046 trước Công nguyên). Các dấu tích tại đây cho thấy sự hiện diện của nhiều yếu tố văn hóa khác nhau, phản ánh quá trình giao lưu và tương tác thường xuyên giữa các cộng đồng cư dân ở trung và hạ lưu con sông.
Đáng chú ý, khu vực này còn cung cấp bằng chứng về hoạt động khai thác và kiểm soát nguồn tài nguyên đồng của các nhà nước cổ đại ở Trung Nguyên. Cách cụm di chỉ khai thác đồng cổ Tongling khoảng 40km, Lingtoushang đã phát hiện nhiều hiện vật liên quan đến sản xuất đồ đồng, gồm nồi nấu kim loại, mảnh vỡ tường lò, xỉ đồng và các mảnh đồng.
Theo ông Rao Huasong, những phát hiện này góp phần làm rõ cách thức các nhà nước cổ đại ở Trung Nguyên mở rộng ảnh hưởng về phía Nam nhằm tiếp cận và kiểm soát nguồn tài nguyên kim loại.
Những tư liệu mới về quản trị thời Tần và đời sống xã hội cổ đại
Tại tỉnh Hồ Bắc, khu mộ Laohudun ghi nhận số lượng mảnh tre thời nhà Tần lớn nhất từng được khai quật. Các văn bản trên thẻ tre đề cập đến nhiều lĩnh vực như chính trị, quân sự, văn học, y học, phong tục dân gian và nghệ thuật.
Theo NCHA, nguồn tư liệu này mở ra hướng nghiên cứu mới về quá trình hình thành và phát triển của các đế chế thống nhất thời Tần và Hán (206 trước Công nguyên-220 sau Công nguyên), cũng như phương thức quản trị xã hội ở cấp cơ sở.
Một hiện vật đáng chú ý được tìm thấy tại đây là chiếc hộp gỗ sơn mài có khắc dòng chữ “Quang Tần Trị”, được giải thích theo nghĩa đen là người mở rộng lãnh thổ nhà Tần.
Viện Di tích Văn hóa và Khảo cổ học tỉnh Hồ Bắc cho biết, việc người được chôn cất lựa chọn khắc dòng chữ này lên chiếc hộp và đưa nó xuống mộ cho thấy ý thức về bản sắc và niềm tự hào gắn với quá trình mở rộng lãnh thổ của nhà Tần.
Thuật ngữ này có thể được dùng để chỉ những người góp phần thúc đẩy hệ thống quản trị và mở rộng lãnh thổ nhà Tần. Theo các nhà nghiên cứu, hiện vật là bằng chứng vật chất trực tiếp giúp tìm hiểu quá trình hình thành nhà nước thống nhất ở Trung Quốc.
Một phát hiện khác cũng thu hút sự chú ý là những thẻ tre chứa nội dung liên quan đến giáo dục đạo đức dành cho phụ nữ. Đây là lần đầu tiên loại tư liệu này được tìm thấy thông qua khai quật khảo cổ học tại Trung Quốc.
Các chuyên gia nhận định, những văn bản này cung cấp thêm cơ sở nghiên cứu về vị thế của phụ nữ trong xã hội cổ đại, đồng thời giúp làm rõ cách triều đại Tần sử dụng giáo dục đạo đức như một công cụ duy trì trật tự xã hội.
Bằng chứng về tổ chức cộng đồng người tiền sử
Tại tỉnh Tứ Xuyên, di chỉ Taohuahe có giai đoạn cư trú chính vào khoảng 300.000-50.000 năm trước. Theo NCHA, đây là một khu trại ngoài trời có quy mô lớn thuộc thời kỳ Pleistocene giữa, với mật độ di tích khảo cổ cao nhất từng được phát hiện tại lưu vực sông Dương Tử.
Các nhà khảo cổ đặc biệt chú ý đến kỹ thuật chế tác rìu đá kích thước lớn theo những tiêu chuẩn tương đối thống nhất tại di chỉ này. Bên cạnh đó, những dấu tích về cách tổ chức khu trại và quy hoạch không gian cho thấy cộng đồng người tiền sử đã có phương thức tổ chức sinh hoạt phức tạp.
Theo NCHA, những phát hiện này có ý nghĩa quan trọng đối với nghiên cứu quá trình tiến hóa của loài người thời kỳ đầu trên phạm vi toàn cầu.
Di chỉ Lương Chử hé lộ cấu trúc quyền lực cổ đại
Phát hiện thứ tư được ghi nhận tại Fanshan, nằm ở phía Tây Bắc quần thể di tích khảo cổ Lương Chử, thuộc thành phố Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang.
Đây được xác định là nghĩa địa dành cho tầng lớp quý tộc có địa vị cao nhất của văn hóa Lương Chử từng được phát hiện.
Năm 2026 đánh dấu 90 năm kể từ khi di tích Lương Chử được phát hiện. Những nghiên cứu và phát hiện khảo cổ tại đây đã góp phần khẳng định vị trí của Lương Chử trong nghiên cứu về các nền văn minh sơ khai, bên cạnh những trung tâm văn minh cổ đại như Ai Cập, Mesopotamia và thung lũng sông Indus.
Tại Fanshan, các nhà khảo cổ phát hiện dấu tích tường bao quanh, bệ đá và công trình kiến trúc. Những di tích này giúp phác họa bố cục tổng thể của khu vực, bao gồm không gian mai táng, địa điểm tổ chức nghi lễ và các công trình bao quanh.
Theo NCHA, những phát hiện mới cung cấp thêm bằng chứng khảo cổ học để nghiên cứu cách thức quyền lực hoàng gia được thể hiện thông qua các nghi lễ, cũng như quá trình hình thành và phát triển thể chế nhà nước Lương Chử cổ đại.
